Нядзеля, 22.10.2017, 22:45 | Вітаю Вас Гость | Рэгістрацыя | Уваход
Галоўная » 2012 » Чэрвень » 29 » Гістарычныя кадры: ўступленьне нямецка-фашысцкіх войскаў у Менск
15:17
Гістарычныя кадры: ўступленьне нямецка-фашысцкіх войскаў у Менск

Аляксандр Лычаўко
фота Bundesarchiv, часопіса Life, з сайта CharonBoat.com і форуму Reibert.info
TUT.BY

28 чэрвеня 1941 г, на сёмы дзень вайны, нямецка-фашысцкія войскі пасьля масіраванай бамбардзіроўкі, увайшлі ў Менск. Пачалася акупацыя, якая працягвалася 1100 дзён. Менск стаў цэнтрам генеральнага камісарыята "Беларусь" у складзе рэйхскамісарыята Остланд. Амаль адразу ў горадзе актывізавалася падпольле, пра які Іван Новікаў напісаў кнігу "Руіны страляюць ўва ўпор".

Нямецкая авіяцыя вядзе бамбаваньне Менску, 25 чэрвеня 1941 года. Добра бачныя выгібы ракі і Камароўскае скрыжаваньне (цяперашняя плошча Якуба Коласа).

Акупанты рухаюцца ў цэнтр горада па цяперашняй вуліцы Максіма Багдановіча, фота зроблена ад Траецкага перадмесьця. Бачныя Кафедральны сабор, Гасьцінны двор, вежа Езуіцкага калегіума.

30 чэрвеня 1941. Нямецкія бронемашыны праязджаюць цяперашнюю плошчу Якуба Коласа.

Нямецкія ваякі перад Домам Урада.

У сярэдзіне жніўня ў Менск прыязджаў Гімлер. Да таго часу помнік Леніну працы Мацвея Манізэра падпілавалі, скінулі і павезлі ў Нямеччыну на пераплаўку. А вось пастамент чапаць ня сталі, і 1 траўня 1945 года адноўлены помнік вярнулі на сваё ранейшае месца.

Скрыжаваньне сучасных праспекта Незалежнасьці і вуліцы Энгельса, выгляд у бок плошчы Незалежнасьці. Злева - агароджа Цэнтральнага сквера і руіны гасцініцы "Парыж". Цяпер на месцы будынка з абцугоў ў правай частцы здымка - дом № 23 па праспекце Незалежнасьці з уманціраваным у яго вестыбюлем станцыі метро "Кастрычніцкая".

СС-і паліцайфюрер Карл Ценнер, гаўляйтэр Генрых Лозэ і генеральны камісар Вільгельм Кубе. Толькі ў 1961 годзе Карл Ценнер быў прысуджаны судом у Кобленцы да 15 гадоў турмы за забойства каля 6 тысяч менскіх габрэяў - як ён казаў, "каб вызваліць жылую плошчу для габрэяў з Германіі". Але былы нацыст не дажыў да канца тэрміну і памёр у турме ў 69-м. Генрых Лозэ, пры непасрэдным удзеле якога ў Беларусі ствараліся канцлягеры, у 1948 годзе атрымаў усяго 10 гадоў турмы, але ўжо ў 51-м выйшаў на свабоду "па стане здароўя" і жыў яшчэ да 64-га года. Вільгельм Кубе быў падарваны падпольшчыкамі ў сваім доме № 27 па вуліцы Энгельса (цяпер на гэтым месцы газон перад Адміністрацыяй прэзідэнта) у ноч на 22 верасьня 1943 года. Даведаўшыся аб яго смерці, Гімлер сказаў: "Гэта проста шчасце для айчыны".

На месца Кубе быў прызначаны Курт фон Готтберг (на фота злева), обергруппенфюрер СС. У адплату за сьмерць папярэдніка ён расстраляў некалькі сотняў мірных людзей і зрабіў больш жорсткімі ўмовы для жыхароў. І калі Кубе быў прыхільнікам выкарыстаньня габрэяў у якасьці бясплатнай працоўнай сілы, то фон Готтберг аддаваў перавагу знішчаць усіх неарийцев. Фон Готтберг актыўна супрацоўнічаў з беларускімі нацыяналістамі, пры ім пачаў развівацца Саюз Беларускай Моладзі, Беларускай краёвай абароны і Беларуская Цэнтральная Рада. Будучы ў брытанскім палоне на тэрыторыі Германіі, 31 мая 1945 года скончыў жыццё самагубствам.

У гасцях у Курта фон Готтберга (злева) - Эрых фон дэм Бах (справа), обергруппенфюрер СС і генерал паліцыі. Фон дэм Бах прымае парад на былой плошчы Леніна. У 1944 годзе ён душыў варшаўскае паўстаньне. Пасьля вайны пачаў актыўна супрацоўнічаць з Нюрнбергскім следствам, і Герман Герынг тады сказаў аб ім: "Брудная, праклятая, здрадлівая свіньня! Агідны смуроднік! Ён быў самым праклятым забойцам ва ўсёй гэтай чортавай кампаніі! Брудная агідная сабака!". Фон дэм Баха тройчы судзілі, і апошні суд 1962 года прысудзіў яго да пажыцьцёвага зняволеньня. Эрых фон дэм Бах праседзеў за кратамі яшчэ 10 гадоў і ў 72-м годзе памёр у турэмным шпіталі.

У жніўні 1941-га (14-15 жніўня), у Менск прылятаў Генрых Гімлер. Рейхсфюрер СС стаў госцем Артура Небе, группенфюрера СС, які асабіста прыехаў за ім на аэрадром. Небе быў начальнікам айнзатцгрупы "В" на ўсходнім фронце ў групе армій "Цэнтар" (уласна, Гімлер яго і прызначыў на гэтую пасаду). Артур Небе праславіў сябе як арганізатар масавых пагромаў. У сакавіку 45-га за ўдзел у замаху на Гітлера яго павесілі на раяльнай струне.

Гімлер схадзіў у карцінную галярэю і ў Оперны тэатр, дзе ў той час складзіравалі нарабаваныя каштоўнасьці, а потым адправіўся ў лагер ваеннапалонных на вуліцы Шырокай (цяперашняя Куйбышава), - цяпер на месцы лагера на рагу Куйбышава і праспекта Машэрава стаіць мемарыяльны камень. У гэтым лагеры са жніўня 42-га па верасень 43 утрымліваўся лейтэнант Чырвонай Арміі Аляксандр Пячэрскі, які кіраваў пасля паўстаньнем ў польскім лагеры сьмерці Сабібор. Генрых Гімлер падчас сваёй "культурнай праграмы" вырашыў паглядзець таксама на пакараньне вязняў менскага гета, дзе вельмі хутка страціў сваю хваленую стрыманасьць і спачатку запаў у паўвобмарак, а затым у гістэрыку. У канцы траўня 1945 года Гімлер спрабаваў бегчы ў Данію, але быў злоўлены англійскім патрулём і пры надглядзе атруціўся цыяністым каліем.

"Могілкі герояў" ля сьцен Акадэміі навук. Гімлер наведваў таксама і яго. На гэтых могілках пазьней быў пахаваны Ганс Вельке, чэмпіён Алімпійскіх гульняў 36-га года ў Берліне па кіданьні ядра, гауптман 118-га ахоўнага паліцэйскага батальёна вермахта. Вельке знішчылі ў штабной машыне раніцай 22-га сакавіка 43 года. Недалёка ад Хатыні. У той жа дзень адбылася Хатынская трагедыя. У 43-м немцы перанесьлі могілках на новае месца - прыкладна насупраць цяперашніх Маскоўскіх могілак.

Курсанты СБМ маршыруюць міма Дома Урада, 1944 год. Саюз Беларускай Моладзі - легальная моладзевая нацыяналістычная арганізацыя, створаная беларускімі калабарацыяністамі ў 42-м годзе (у чэрвені 43 года - легалізаваная). Займалася выхаваньнем моладзі ў нацыянал-патрыятычным духу. З вызваленьнем Беларусі частка СБМ-аўцав, па некаторых дадзеных, перайшла ў беларускі дэсантны батальён "Дальвіц", частка бегла ў Нямеччыну, частка перайшла ў антысавецкае падполіле.

26 кастрычніка 1941 г. - у гэты дзень фашысты правялі першую публічнае пакараньне на акупаванай зямлі, павесіўшы 12 падпольшчыкаў у розных месцах горада. На варотах дражджавога завода па вуліцы Кастрычніцкай павесілі траіх падпольшчыкаў: Машу Брускіну, Кірыла Труса, Валодзю Шчарбацэвіча. Доўгія гады імя дзяўчыны заставалася невядомым, і толькі ў наш час высьветлілася, што гэта Маша Брускіна. Зрэшты, ёсць і іншыя версіі. У 1962 годзе літоўскі суд усталяваў, што непасрэдным выканаўцам пакараньня з'яўляецца Антанас Гецевічус, памочнік камандзіра літоўскага шуцманшафтбатальёна Антанаса Імпулявічуса, але імёны нямецкіх афіцэраў не называліся. Увесну 1997 года ў Мюнхен прыехала перасовачная фотавыстава Verbrechen der Wehrmacht, 1941-1944 ("Злачынствы вермахта, 1941 - 1944 гады"), на якой былі прадстаўлены і здымкі з пакараньня менскіх падпольшчыкаў (адзін з іх, дарэчы, патрапіў у фільм Міхаіла Ромма " Звычайны фашызм "). Адна з наведвальніц, журналістка Аннегрыт Айххорн, пазнала на здымку свайго бацьку Карла Шайдеманна (злева ўнізе). Гісторыя хутка стала здабыткам грамадскасьці, і Аннегрыт пакончыла з сабой.

Танк на Камароўскай скрыжаваньні (сучасная плошча Якуба Коласа) - адзін з самых папулярных аб'ектаў на нямецкіх фотаздымках: вядома больш за 50 яго здымкаў. Гэта ня той танк "Т-28", які вядомы па лягендзе аб "вогненным танку", які праехаў 3 ліпеня 41-га праз увесь Менск, расстрэльваючы фашысцкую тэхніку і салдат. Гэта - "Т-34", які, як сьцвярджае польскі аўтар Роберт Мічулек ў фотаальбоме "Бітвы на Ўсходнім фронце", належаў 12-й танкавай дывізіі. Адкуль ён тут з'явіўся - маса здагадак. Танк доўгі час праслужыў у якасьці паказальніка нямецкім войскам: на яго вежы віселі таблічкі указальнікі кірункаў.

Чыгуначны вакзал. У правым куце здымка бачны Дом Урада. Мала хто ведае, што ад будынка вакзала да адваротнага боку Дома Ўрада, дзе быў абсталяваны лазарэт, ішла чыгуначная галінка для дастаўкі параненых. На адным з аэраздымкаў нават можна разглядзець цігнік на гэтай галінцы.

Здымак з часопіса Life ад 22 верасьня 1941 года. Подпіс абвяшчае: "Наўрад ці на гэтыя разбураныя раёны Менска, сталіцу Беларусі, у якой жывуць 200 000 беларусаў, габрэяў і палякаў, звалілася бомба. Рускія самі спалілі горад дашчэнту ў рамках той жа палітыкі"выпаленай зямлі", якая дапамагла перамагчы Напалеона". У левым верхнім куце - касцёл Сьвятога Роха, перад ім - руіны Дома Спецыялістаў. На пярэднім пляне - руіны дамоў па вуліцы Чырвонай (пры акупацыі - Смоленскер штрасэ).

Салдаты пазіруюць на фоне Опернага тэатра прыкладна на месцы цяперашняга скрыжаваньня праспекта Незалежнасьці і вуліцы Янкі Купалы.

Будынак так званай арганізацыі Розенберга - Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg. Гэта "ўстанова" займалася рабаваньнем культурных каштоўнасьцяў у захопленых краінах. Дом захаваўся да гэтага часу, сучасны адрас - вуліца Казлова, 15.

Адзін з рэдкіх каляровых ваенных здымкаў Менску. Гэта Суражскі рынак, які знаходзіўся прыкладна ў раёне сучаснай чыгуначнай станцыі Таварная. Зьнята з бетоннага моста. Рэдкі сьнег на дахах дазваляе выказаць здагадку, што кадр зроблены вясной.

Мітынг на Плошчы Свабоды ў 1943 годзе. На плакатах на чыстай трасянцы напісана "ГIТЛЕР АСВАБАДЗIТЕЛЬ". Будынак на заднім пляне захаваўся - плошча Свабоды, 13.

Першатравеньскі мітынг. На бальконе Гасьцінага двара пад велізарным партрэтам Гітлера выступае Радаслаў Астроўскі, прэзідэнт так званай Беларускай Цэнтральнай Рады - гэтакага марыянеткавага ўраду.

Габрэі з менскага гета на прымусовых работах у лакаматыўным дэпо.

Лічыцца, што 3 ліпеня 1944 года першым уварваўся ў Менск танкавы разлік гвардыі малодшага лейтэнанта Дзмітрыя Фролікава. Але ёсць і іншыя звесткі: "Высланая наперад ад 79-га матацыклетнага батальёна выведка на падыходзе да горада была сустрэтая ружэйнай-кулямётным агнём і ўступіла з супернікам у бой. Адна разведгрупа (старэйшы лейтэнант Алексашын, кіроўца Тушчкайон, радыст Вінаградаў і кулямётчык Белянін) на трафейным "Опель-капітана" праскочыла ў горад. З цэнтра Менску старэйшы лейтэнант Алексашын далажыў, што ў горадзе вялікая блытаніна, па вуліцах кідаюцца бронетранспарцёры і самаходныя прылады, на захад і на ўсход перамяшчаюцца часткі. Гэта былі важныя звесткі - вораг панікаваў. Матаючыся па горадзе ўсю ноч, на досвітку Алексашын абраў зручнае месца ў двары цаглянага завода і адтуль паведамляў аб перасоўваньнях суперніка."

Па матывах ruiny-v-upor.livejournal.com
Праглядаў: 1711 | Дадаў: DzedFyodar | Рэйтынг: 0.0/0

Падзяліцца:

Усяго каментароў: 0
Дадаваць каментары могуць толькі зарэгістраваныя карыстальнікі.
[ Рэгістрацыя | Уваход ]